HET LUIDEN VAN DE KLOKKEN IN DE SLIENER TOREN

In 1924 werd bepaald dat de toren, verbonden aan de Nederlands Hervormde Kerk te Sleen, met inbegrip van de zich daarin bevindende klokken, met de ondergrond en een strook grond van één meter breedte aan drie zijden van de toren (noord-, west- en zuidzijde) eigendom van de burgerlijke gemeente zijn. De burgerlijke gemeente heeft het recht de klokken te luiden.
Als de klokken luiden kan dat meerdere betekenissen hebben.
Wij hebben voor u uitgezocht bij welke gelegenheid onder meer de klokken geluid werden en worden.

12.00 uur
Nu niet meer te doen gebruikelijk, maar er is een tijd geweest dat de klokken om 12.00 uur
werden geluid. Jantien Eding heeft dit een tijd gedaan. Zij werd dan door leerlingen van de hoogste klassen geholpen. Dit mocht niet langer toen een leerling het touw om zijn nek kreeg.

Bij overlijden
Het luiden van de kerkklokken na de aangifte van een sterfgeval bij de burgerlijke stand had vroeger de betekenis dat de duivel hierdoor verjaagd werd en geen vat kreeg op de ziel van de overledene. De kerkklokken waren immers in het verleden door de geestelijkheid gezegend.
Het luiden van de klokken was een taak van de naobers. Overleed iemand voor 12 uur ’s middags dan werden dezelfde ochtend nog de klokken geluid. Overleed iemand na 12 uur, dan vond dit ritueel de volgende ochtend plaats.
De taak van de naobers werd overgenomen door de begrafenisonderneming toen die werd opgericht.
Deze onderneming stelde toen Roelof Eding aan die de taak van het klokken luiden op zich nam. Roelof was ook wel bekend als “de grootste boer van Slien”. Als hij de klokken had geluid werd hem vaak de vraag gesteld: “Roef, wel was ’t?”.
Toen de heer Eding met het klokken luiden stopte nam Tinus Kort deze taak over. Nu worden de klokken geluid door een aantal vrijwilligers.
Gaan de klokken nu om ongeveer 09.30 uur, dan wordt er iemand “verlud”. Dat wil zeggen dat door het luiden van de klokken de gemeenschap wordt ingelicht dat iemand is overleden. We kunnen horen of de overledene een man, een vrouw of een kind is.
Gaan de klokken met twee keer een onderbreking dan betreft het een man. Vindt er één keer een tussenpauze plaats dan is er sprake van het overlijden van een vrouw. Gaat alleen de grote klok dan is een kind overleden (ook met één keer een onderbreking).
Vroeger was er ook verschil tussen het verluiden van iemand uit het kerkdorp of iemand uit één der buitendorpen, maar dat is nu niet meer het geval.

Bij begrafenis
Vindt er nu een begrafenis vanuit de kerk plaats, dan worden de beide klokken geluid vanaf het moment dat de rouwstoet zich in beweging zet tot het moment dat iedereen bij het graf gearriveerd is.
In de vorige eeuw werden de klokken geluid totdat de kist in het graf was neergelaten. Een van de naobers stond achter de kerk en hij kreeg een teken wanneer het zover was. Deze naober gaf dit door aan de klokkenluiders (ook naobers van de overledene) en dan werd het luiden gestopt. Zij gingen dan ook naar het graf om de grafrede van de dominee te beluisteren.
Was er een begrafenis, maar niet vanuit de kerk, dan werden de klokken geluid als de stoet in zicht kwam, net zolang tot de kist bij het geopende graf was geplaatst.
Vindt er nu een begrafenis plaats vanuit de aula, dan worden eveneens de klokken geluid vanaf het moment dat de stoet zich in beweging zet totdat men bij het graf gearriveerd is.
Tinus Kort (voormalig koster van de Nederlands Hervormde Kerk) staat dan achter de kerk, hij krijgt een teken als het zover is en gaat dan de klokken luiden.

Op de foto ziet u Tinus Kort tijdens het luiden van de klokken.

Bij crematie
Is er sprake van een crematie en vertrekt de rouwstoet vanaf Sleen, dan is het gebruikelijk dat de klokken luiden als de stoet bij de kerk langs komt, net zolang tot de rouwstoet buiten de bebouwde kom van Sleen is.

Bij huwelijk
Het gebeurt wel eens dat de klokken luiden bij een huwelijk, maar het is en was niet te doen gebruikelijk.

Zaterdagavond
Elke zaterdagavond worden om 18.00 uur de klokken gedurende een periode van vijf minuten geluid. “Domnee kreg een schoon hemd an”, of “de week wordt verlud”, werd dan gezegd.
De werkelijke betekenis: de zondag wordt ingeluid. Ook als er geen kerkdienst in de Nederlands Hervormde kerk gehouden wordt, worden de klokken geluid. Er is echter één uitzondering: op stille zaterdag worden de klokken niet geluid. (Dit is de dag na Goede Vrijdag en de dag voor Pasen).

Kerkdienst
Een uur voordat de kerkdienst begint worden de klokken geluid gedurende vijf minuten. “De klokken roepen ons ter kerke”, werd gezegd.
Vlak voor de dienst begint worden de klokken ongeveer een halve minuut geluid.

Oudejaarsnacht
Om 12 uur ’s nachts worden eveneens de klokken geluid om het nieuwe jaar te verwelkomen.

Kerstzangdienst
Tijdens het zingen van het lied “Stille nacht, heilige nacht” worden de klokken geluid.

Dodenherdenking
Vindt de stille tocht plaats op 4 mei, dan worden de klokken geluid vanaf het moment dat de stoet vanaf het MFC zich in beweging zet tot het moment dat het 20.00 uur is.

Rampen
Bij branden of andere bijzonderheden werd vroeger eveneens de klok geluid. Men spoedde zich dan naar de kerk om te horen wat er aan de hand was. Meestal betrof het een brand.
De sirene heeft deze taak overgenomen.

Het luiden van de klokken gebeurt handmatig. Het is geen licht karwei en het vergt nogal wat kracht. Als u goed luistert kunt u horen wie de klokken luidt. Elke klokkenluider heeft zijn eigen “melodie”.

Uit: "Oes Eigen Streek", juni 2008