Portret van Jannes Freriks 

De winter loopt op zijn eind. Nog wat maartse buien trotseren en dan kunnen we ons weer gaan opmaken voor het voorjaar. Terugkijkend op de winter valt op dat het weer geen winter is geweest, behalve de periode rond kerst. Naast de gebruikelijke kerstsfeer en het beetje winter dat we toen hebben gehad, met zelfs rijp aan de bomen, is deze periode ook sfeervol ingevuld door een aantal lieden die het midwinterhoornblazen in onze regio hebben geïntroduceerd. Die het melancholieke, mysterieuze geluid van de midwinterhoorn hebben laten weerklinken. Initiatiefnemer van dit alles is Jannes Freriks. Een man met een missie die luidt: “Wat je wilt dat kun je”.
Een goede reden dus om een portret te maken van deze inspirator en energieke persoonlijkheid. En ofschoon Jannes zichzelf niet wil scharen onder de ‘amateurskunstenaars’, zijn de creaties en ‘optredens’ (samen met anderen) voor diverse verenigingen uit Sleen en Noord Sleen en het ‘blazen’ nabij de hervormde kerk tijdens de kerstavond en de ontroering die het teweeg bracht bij het publiek, voldoende reden om dit portret te plaatsen in de serie amateur-kunstenaars op deze site.

Wie is Jannes Freriks
Jannes woont met zijn vrouw Betsy al 34 jaar in Noord-Sleen. Hij is van 3 oktober 1937, van voor de oorlog dus. Geboren en getogen in Noordbarge. Na de lagere school en de LTS in 1953 als timmerman begonnen bij bouwbedrijf van Ess in Emmen. Leerde dus een echt vak, een ambacht. In 1966 kwam Jannes als uitvoerder in dienst van Roelofsen & Haase in Rijssen. Kon bij deze werkgever zijn hart ophalen. Zelfstandig opereren en pionieren dat waren een van zijn voornaamste kwaliteiten en die kwamen goed van pas. Het was de tijd van de scholenbouw. Ook in Lelystad. Er was behoefte aan pioniers in een omgeving waar een woest en ledig landschap in hoog tempo werd omgetoverd tot een groeikern en waar zeker behoefte was aan scholen. In korte tijd werden 8 scholen uit de grond gestampt. “En die kostten meer dan een miljoen gulden, en dat was een heel groot bedrag in die tijd”. In 1974 verkaste Jannes naar wegenbouwbedrijf de Roo. Werd hoofduitvoerder in 1994 en was dat tot 1999. Het jaar waarin hij na hard werken ging genieten van zijn vrije tijd. En niet niks doen, want Jannes kan alles, behalve niks doen. En zijn voornaamste motto: “Wat je wilt dat kun je” werd ook nu in de praktijk gebracht.

Jannes had b.v. eindelijk tijd om zich iets meer te bekwamen in een andere sport en het werd: tennis. Na jarenlang te hebben gevoetbald bij de v.v. Emmen werd een switch gemaakt naar deze sport. Conditioneel sterk, vastberaden en de wil om te leren. Ook was hij een belangrijk lid van de bouwcommissie die zorg moest dragen voor de nieuwbouw van de tenniskantine annex clubhuis. Zijn achtergrond als timmerman en uitvoerder kwam goed van pas. Weinigen zullen weten dat hij ook bij de aanleg van de Jeu de boules-baan op de Brink in Sleen betrokken is geweest. Was toen nog werkzaam bij het wegenbouwbedrijf en ‘regelde’ de aanleg van de baan door o.a. op vakkundige wijze de banen aan te leggen en te voorzien van leemzand. De banen liggen er nog altijd goed bij.

Midwinterhoornblazen; een nieuwe uitdaging
Op zoek naar een nieuwe uitdaging kwam Jannes vijf jaar geleden in Ruurlo, na een bezoek aan een van zijn drie zonen, in aanraking met het ‘midwinterhoornbloazen’. Verbaasde vriend en vijand in de Achterhoek dat hij niet alleen leerde op zo’n hoorn te blazen, maar hij slaagde er na enige tijd ook in om een dergelijk instrument zelf te maken. “Wat je wilt dat kun je”. Een nieuwe passie was ontstaan. De passie van het maken en het bespelen, samen met anderen, van een traditioneel instrument. Met elkaar een traditie in stand houden en, in het geval van onze regio, een nieuwe traditie te promoten. Jannes haast zich om te zeggen dat het zeker niet de bedoeling is om een vereniging te gaan oprichten.“Je moet zoiets gewoon laten gebeuren”. Geen bestuur met een voorzitter en een penningmeester. Liefde voor de traditie van het blazen en de passie die daar uit voortvloeit, dat moet voldoende zijn. En die traditie is er niet alleen om in stand te houden, maar ook om die op een correcte wijze toe te passen. Een traditie die aan regels is gebonden. Zo begint het blazen pas op de eerste zondag van het Advent tot aan driekoningen. En niet daarvoor of na deze periode, zoals op sommige plekken wel voorkomt.
Jannes is altijd op zoek naar hout dat geschikt is om een hoorn van te maken. Of eigenlijk op zoek naar een berk, een wilg, een els, een spar of een tamme kastanje. Een beetje kromming is wenselijk want dat vind je ook weer terug in de vorm van de midwinterhoorn. Er gaat geen dag voorbij of Jannes ziet wel ergens een midwinterhoorn ‘in de natuur staan’. Op dit moment is hij bezig met het maken van een alpenhoorn.

Leerling en meester
“Als je die hele lage kunt dan piep je de hoge er zo uit”. Dat zijn de woorden van Reinder Maandag, die op zijn favoriete plek, ‘de Kibbelkoele’, samen met Jannes Freriks om toerbeurten blazen. Het is de periode die in het begin van het artikel is aangegeven. Rond de kerstdagen. Sfeervoller kon het niet. Rijp aan de bomen en een laaghangende mist die de omgeving nog mysterieuzer maakte. Voeg daar het melancholieke geluid van de midwinterhoorn aan toe. En dat is wat het midwinterhoornbloazen nou zo fantastisch maakt. Wie is de leerling en wie is de meester. Reinder geeft met zijn conservatoriumachtergrond zijn muziekkennis door aan Jannes. En Jannes weet met zijn ambachtelijk vermogen een hoorn te produceren waar Reinder wel 6 tonen uit kan krijgen. Het typische geluid van de midwinterhoorn heeft 3 grondtonen. Een hele goeie blazer krijgt er wel 6 uit.

Over de Midwinterhoorn, buurtschappen en de Oalen Roop
De midwinterhoorn wordt met de hand gemaakt uit (bij voorkeur) een krom berken- of elzenstammetje. Men maakt hem goed op lengte en haalt de bast er af. Er wordt een gat voor de hap (mondstuk) in geboord en daarna wordt de hoorn met een lintzaag doormidden gezaagd. De beide helften worden uitgegutst en mooi glad gemaakt. Hoe gladder de hoorn aan de binnenkant is, hoe zuiverder de toon is.
De belangrijkste personen bij het in ere houden van de traditie van het midwinterhoornblazen zijn de blazers. Die komen allen uit een buurtschap. Een groep blazers uit een buurtschap heeft zelden een verenigingsstructuur. Maar er is altijd wel een voorman. Hij heeft de taak om de blazers bijeen te roepen en zorgt er voor dat de gebruiken en regels ten aanzien van hoorn en melodie worden doorgegeven.
De Oalen Roop (= de oude roep): de gespeelde melodie die per buurtschap verschilt. De uitdrukking in Twente voor het geluid is: 'n oald'n roop, in de Achterhoek d'olde roop. Blazers spelen om beurten, het is niet correct te blazen als een andere blazer speelt.

Oproep
Jannes wil graag zijn passie delen met meerdere mensen. Het kleine clubje beoefenaars zou hij het liefst willen uitbreiden tot een tiental personen. Dan is het mogelijk om continue (om toerbeurten ) het geluid van de midwinterhoorn te laten klinken en net als in Twente midwinterhoornwandelingen te gaan organiseren. Iedereen die hier belangstelling voor heeft kan contact opnemen met Jannes Freriks, tel: 361649. Mocht iemand serieuze belangstelling hebben, en het spelen op een midwinterhoorn eens willen uitproberen (buiten de blaasperiode binnenshuis!), dan heeft Jannes altijd een hoorn te leen of te koop.

Meer informatie:
Op onderstaande websites is meer informatie te vinden over het midwinterhoornbloazen:
www.midwinterhoorn.nl
http://nl.wikipedia.org/wiki/Midwinterhoorn
www.midwinterhoornblazentwenthe.nl
http://alpenhoorns.nl/De-midwinterhoorn.html

Ook het boek van Everhard Jans uit 1995 kan van harte aanbevolen worden:
Everhard Jans – Het Midwinterhoornblazen. Uitgave van Twents-Gelderse uitgeverij De Bruyn in Oldenzaal. Informeer in boekhandel en/of bibliotheek.

Voor nog meer foto’s van en over Jannes zie de uitgebreide fotoserie.
http://www.mijnalbum.nl/Album=ZNGA7RHZ

Archief