|
|
Mevrouw Staal, Nine Menalda
Het is niet gebruikelijk, zelfs gênant, om te vragen naar de leeftijd van een dame. Nou…dan vraag je toch naar haar geboorte jaar! Het antwoord is klip en klaar: ‘Ik ben geboren 1924 in het Friesche Gorredijk’. Dochter van de directeur van het postkantoor ter plaatse. Na ruim tien jaar in Drachten in dezelfde functie de scepter gevoerd te hebben wordt vader Menalda aangesteld als directeur van het postkantoor in Assen. Zo…dat weten we dan in ieder geval. De kopjes worden gevuld met thee, vergezeld van een koekje en we gaan gezellig kletsen over vroeger. Hendrik Jan, die een paar weken thuis is bij moeder Nine, schuift ook aan.
Nine: ‘Mijn man komt uit een familie van veeartsen. Vader en broer, van mijn in 1998 overleden echtgenoot Rieks, beoefenden beiden de diergeneeskunde.
Assen, is de geboorteplaats van Rieks. Geboren in het prachtige ‘Kasteeltje’ tegenover het station. Helaas verdwenen. Afgebroken, net als het 120 jaar oude Station (ontworpen door architect Brederode) Het er tegenover gelegen, stijlvolle hotel ‘Overcinge moest ook plat.’
Onbenullige bestuurders moesten Assen, in de jaren zestig, opdrijven in de ‘Vaart der Volkeren.’ Dom…dom…Jammer…jammer.’
‘ Rieks is begonnen als assistent bij veearts Brill in Zweeloo. De praktijk omvatte destijds, Zweeloo, Oosterhesselen, Sleen, omliggende dorpen en buitengebieden. Door de toenemende veehouderij bleek dat het werkgebied te groot werd. In goed overleg werd overeengekomen dat mijn man een eigen praktijk zou beginnen in Sleen.’ Later is veearts Rozeman er bij gekomen in Oosterhesselen. Er is altijd een uitstekende onderlinge verhouding geweest tussen de collega’s.’
Nine en Rieks trouwden 31 januari 1953 en betrekken twee kamers bij café-hotel Hoekman. Een kleine, voorgenomen huwelijksreis, werd ruw verstoord door de watersnoodramp in Zeeland. ‘De lol was er af, bij al die ellende.’
De eerste auto, woning en bergen luiers
In datzelfde jaar werd de motorfiets, met geleend geld van de bank, ingeruild tegen een Volkswagen Kever. Een aanzienlijke verbetering, er konden veel meer spullen worden meegenomen en in de winter was het heel wat aangenamer dan op de motor. Door toedoen van Burgemeester Van Royen, kreeg het jonge paar een huis toegewezen aan de Zuidenveldstraat, naast de Boerenleenbank. Hier heeft de familie Staal vijf jaar gewoond. Dat dit  een vruchtbaar plekje was, bleek uit de komst van twee meisjes en hun broertje, binnen vier jaar.
In 1958 verhuisde het gezin naar de Boelkenweg, waar de jongste zoon van zich liet horen. Vanuit die locatie is bijna dertig jaar met veel plezier praktijk gehouden.
‘Het was een drukke tijd. Op een gegeven moment had ik drie van de vier in de luiers. Gelukkig had ik ervaring opgedaan in de kraamzorg, wat mij goed van pas kwam. Een drukke, maar vooral een fijne tijd. Door de goede samenwerking tussen genoemde collega dierenartsen, werden in die periode, weekend diensten ingesteld. Tot dusver was je gewoon 24 uur per etmaal beschikbaar en dat zeven dagen en nachten. Wat een heerlijkheid om één keer in de drie weken vrijaf te hebben van zaterdagmiddag 12.00 uur tot zondagavond 24.00 uur. Later vond er ook uitruil plaats tijdens vakanties.’
De vlag uit voor een visite
Nine gaat er eens goed voor zitten.’ Communicatie zoals we die nu kennen met mobieltjes, mailen, faxen enz. bestond in die tijd natuurlijk niet. Zelfs telefoon was een uitzondering, dit blijkt wel uit ons lage nummer …368. Het ontbreken van een draagbare telefoon werd gecompenseerd door een verlengkabel aan de huistelefoon te koppelen als we buitenshuis bezig waren in tuin of erf. Je moest nu eenmaal bereikbaar zijn.’
Als tijdens het afleggen van visites buiten Sleen, een verzoek kwam om een ziek beest te bekijken dan werd er in de buitengebieden gebruik gemaakt van een uithangende vlag Dit gebeurde op markante plekken, zoals o.a. bij café Eising in Erm, Café Smit in Zwinderen en garage Meier in Noord Sleen. Als de vlag uitgestoken was betekende het, dat er een bericht te beluisteren viel. Er waren twee verschillende vlaggen in gebruik. Eén voor de dokter, één voor de veearts. Heel af en toe hingen er twee vlaggen tegelijk. ‘Als Rieks in Sleen bezoeken aflegde, en er was melding van een spoedgeval, klom ik op de fiets en wist hem vaak snel te vinden.’
Er moest afbetaald worden
‘Mijn betrokkenheid met de praktijk was groot. Ik maakte afspraken, deed de administratie en verleende allerlei hand en spandiensten. Ook vervulde ik de functie van apothekersassistente. Gebruikelijk was, dat er zelf medicijnen gemaakt werden. In een grote vijzel verpoederde ik de ingrediënten en etiketteerde de verpakking. Om even terug  te komen op de administratie, ik schreef en verstuurde de rekeningen. In de begin jaren, werd voor een visite, Fl. 2,50 in rekening gebracht. Om het geld te innen nam je een rekeningloper in de arm. Een beroep wat niet meer bestaat. Dit was iemand die facturen inde. Voor iedere geïnde rekening werd twintig cent betaald, in de eerste jaren.’
Ondanks alle beslommeringen van gezin en praktijk wist Nine de tijd te vinden voor de wekelijkse zangavond bij het gemengd koor. Ook is ze nog tien jaar penningmeester van de club geweest. ‘Nee… vervelen deden we ons niet’
‘Naast de reguliere werkzaamheden gaf Rieks les in veeteeltkunde aan de landbouwschool in Emmen, deed hij keuringen voor K.W.P.N. ( Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland ) en was hij arts voor de dierentuin in Emmen. Ja…de auto moest afbetaald worden..ha..ha.’
Operatie zebra
Hendrik Jan komt met een mooi verhaal uit de ‘Periode Dierentuin.’
Twee zebra’s hadden elkaar goed te pakken gehad. Bij één van de dieren hing er een groot stuk vel los bij. Of pa, dat maar even wilde repareren. De huid werd vakkundig los gesneden, wond en vel schoon gemaakt,  gedesinfecteerd en weer gehecht, maar per ongeluk … net andersom. De strepen liepen daardoor verkeerd. Veel hilariteit.!
Cylinderbureau als behandeltafel
‘Het aanbod van kleine huisdieren groeide steeds meer. Er kwam zelfs een avondspreekuur. Kleine operaties werden ook uitgevoerd .In de beginperiode hadden wij nog geen behandeltafel. Daar werd het volgende op gevonden!’ Nine neemt mij mee naar het kantoortje en toont mij een prachtig, antiek cylinderbureau. Er wordt gedemonstreerd hoe dit bijzonder mooie meubel met uitschuifbare werkklep omgetoverd werd tot operatietafel. Eén en ander werd afgedekt met een paar lakens en het mes ging er in. Af en toe spoot er, ondanks alle voorzichtigheid, toch een straaltje bloed tussen het houtsnijwerk.
Op mijn vraag, of dat niet jammer gevonden werd ? ‘Och nee… je zag het meer als een oud bureau, antiekwaarde gaf je het niet. Later wel, uren, dagen heb ik werk gehad en gepeuterd het houtsnijwerk weer schoon te krijgen.’
Soepkip
We gaan weer terug naar de kamer, een kopje rooibos wordt nog eens ingeschonken.
‘Mijn man had wel eens moeite met mensen die overdreven sentimenteel met hun dier omgingen en liet dat dan soms ook merken.’
Lachend worden herinneringen opgehaald. ‘Er kwam eens een echtpaar uit Emmen, tijdens het spreekuur ’s avonds, met een kip onder de arm. - Dokter, onze Barney maakt van die rare keelgeluiden, kunt u daar wat aan doen? -
Rieks bekijkt het dier. Mevrouw en meneer, ik kan deze kip niet meer behandelen, het dier is stok…en stok oud. U kunt er misschien nog van genieten, in de soep. We hebben de mensen nooit meer gezien. Vroeger waren  staldeuren erg laag en was het aan te bevelen je hoofd goed te bukken om een pijnlijke kopstoot te vermijden. De macht der gewoonte was zo groot, dat later bij het betreden van moderne veestallen met hoge, brede ingangen, Rieks zijn hoofd nog vaak boog.’
Wat één letter kan betekenen
‘Schrijf dit maar niet op…even later, ach doe het toch maar wat maakt het ook uit.’ Lachend kijkt ze naar Hendrik Jan. ‘Hij zal een jaar of vijf geweest zijn, toen hij op de kleuterschool bij juffrouw Hofman zat.. Deze hield mij staande in het dorp. - Ik kan wel merken dat Hendrik Jan een zoon van de veearts is. Vorige week, liet ze weten, probeerde ik de kinderen een liedje alleen te laten zingen voor de klas. Dus kwam Hendrik Jan ook aan de beurt.
Ik liet hem een bekend liedje zingen:
Daar was laatst een meisje loos, die wou gaan varen…enz.
Pedant stapte hij voor de klas en zong uit volle borst:
Daar was laatst een meisje loops…
Het gaf veel gelach.’
Nog één vraag: ‘Hoe wordt je zo gezond mogelijk, oud?’
‘Zoveel mogelijk bewegen, humor, belangstelling, niet zeuren en ’s avonds een lekker glas wijn.’
Tekst: Ben Offringa
Foto’s: Guido Hansman
Foto’s Cylinderbureau: Hendrik Jan Staal.
Foto album met alle foto's
Archief
|
bekijk volledige agenda
|
RSS